Meeldauw bij zonnebloemen

De twee gezichten van meeldauw

Op zonnebloemen komen twee totaal verschillende schimmels voor die allebei "meeldauw" heten. Ze vragen een andere reactie, dus de eerste stap is altijd onderscheiden welke je hebt. Echte meeldauw zit aan de bovenkant en veeg je weg; valse meeldauw zit verstopt aan de onderkant en zit in de plant. De WUR fytopathologie rekent valse meeldauw tot de serieuze ziekten in de zonnebloementeelt, terwijl echte meeldauw vooral een tuinongemak is.

Het weer verraadt vaak welke van de twee je hebt. Echte meeldauw (Golovinomyces of Podosphaera) gedijt juist bij droge, warme dagen met koele nachten en hoge luchtvochtigheid rond het blad — niet bij natte bladeren. Valse meeldauw (Plasmopara halstedii) heeft daarentegen vrij water nodig: koele, natte, dichte omstandigheden vroeg in het seizoen. Een witte waas tijdens een droge zomer is dus vrijwel zeker echte meeldauw; gele vlekken na een natte voorjaarsperiode bij jonge planten wijzen op de gevaarlijker valse variant.

Oorzaken en bijdragende factoren, gerangschikt

1. Slechte luchtcirculatie en hoge bladvochtigheid

De belangrijkste factor die je zelf in de hand hebt. Dicht op elkaar staande planten, een dichte kop en blad dat lang nat blijft, scheppen het ideale klimaat voor beide schimmels. Pluizige rassen zoals Teddy Bear hebben van nature een dichte, slecht doorluchte bloemkop en zijn daardoor gevoeliger.

Aanpak: ruimere plantafstand, snoei overtollig onderblad, water bij de wortel in plaats van over het blad, en water 's ochtends. Kosten: gratis tot €0; weinig moeite. Dit voorkomt het grootste deel van de problemen.

2. Vatbaar ras

Sommige cultivars zijn van nature gevoeliger; veel moderne zaaizaden zijn juist veredeld op resistentie tegen valse meeldauw. De WUR fytopathologie wijst erop dat Plasmopara halstedii meerdere fysio's (races) kent, waardoor een ras dat tegen het ene race resistent is, voor een ander gevoelig kan blijven.

Aanpak: koop resistente of meermaals beproefde cultivars. Kosten: gelijk aan gewoon zaad (€2–5 per zakje); geen extra moeite, alleen een keuze bij aankoop.

3. Achtergebleven gewasresten en sporen in de grond

Sporen overwinteren op oude bladeren, stengels en in de bodem. Valse-meeldauwsporen kunnen jaren in de grond overleven en infecteren via de wortels.

Aanpak: ruim aan het eind van het seizoen alle resten op, composteer aangetast materiaal niet, en wissel de standplaats. Kosten: gratis; lage moeite. Een fungicide tegen echte meeldauw is pas zinvol als bovenstaande niet helpt — en heeft op valse meeldauw in de tuin nauwelijks effect.

Een fungicide tegen echte meeldauw bestaat wel, maar is voor de tuin zelden nodig en heeft op tuinniveau weinig meerwaarde boven goede hygiëne en luchtcirculatie. Bij valse meeldauw werkt een gewone tuinfungicide bovendien nauwelijks, omdat de schimmel systemisch in de plant zit en niet alleen op het bladoppervlak. De zinvolste interventie is daar: aangetaste planten snel verwijderen en de besmettingsbron uit de tuin halen. Voor de commerciële teelt bestaan zaadbehandelingen en specifieke middelen, maar die vallen buiten het bereik van de hobbytuinier.

Preventie-checklist

• Houd ruime plantafstand aan; voorkom een gesloten bladerdek.
• Water 's ochtends en bij de wortel, niet over het blad.
• Kies resistente cultivars; wees voorzichtig met pluizige rassen als Teddy Bear.
• Ruim aan het eind van het seizoen alle gewasresten op.
• Wissel de standplaats; zaai niet jaar na jaar op dezelfde plek.
• Houd planten vitaal met evenwichtige water en bemesting — te veel stikstof maakt zacht, gevoelig blad.

Twijfel je of het wel meeldauw is? Vergelijk je symptoom op de overzichtspagina met alle zonnebloemproblemen. Een witte waas die met rot in de stengel gepaard gaat, wijst eerder op Sclerotinia; slap blad zonder waas op hangende bladeren. Voor potplanten met weinig ruimte: zie zonnebloemen in pot.

Onthoud de kern: echte meeldauw is lelijk maar leefbaar, valse meeldauw is een echte bedreiging voor jonge planten. De beste verdediging tegen beide is dezelfde en kost niets — ruimte, lucht en droog blad. Wie daar consequent op let, hoeft zelden naar een spuitbus te grijpen.

Bronnen